ΑΜΑΡΤΙΑ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΑ

[inanm7]

ΑΜΑΡΤΙΑ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΑ:

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΠΟΝΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ

Ανέκαθεν η στάση του ανθρώπου απέναντι στην ασθένεια και τον πόνο χαρακτηρίζεται έντονα από τον φόβο του θανάτου. Αφορά το πανανθρώπινο γεγονός του αβέβαιου και άγνωστου ‘’επέκεινα’’. Σε όλες τις ανθρώπινες κοινωνίες χαρακτηριστικό στοιχείο ήταν, είναι και θα είναι η προσπάθεια των ανθρώπων με διάφορους τρόπους να αντιμετωπίσουν την ασθένεια και το επακόλουθό της, τον θάνατο, που αυτή πολλές φορές οδηγεί ή να παρατείνουν την υγεία για να απομακρύνουν το μοιραίο.
Για την Εκκλησία το θέμα που μας αφορά έχει πλεοναζόντως απαντηθεί μέσα από την διδασκαλία του Κυρίου μας και την τοποθέτηση των αγίων Πατέρων. Ο πνευματικός πλούτος που έχουμε στα χέρια μας αποτελεί την απάντηση και το όπλο κατά του θανάτου. Σ`αυτό το σημείο είναι αναγκαίο να διακρίνουμε τις δύο έννοιες του θανάτου ώστε να μπορέσουμε να τοποθετηθούμε σωστά στα όσα προηγούνται αυτού ως αναπόφευκτου γεγονότος. Υπάρχει ο σωματικός, υπάρχει και ο πνευματικός θάνατος.
Ο σωματικός θάνατος ως επακόλουθο της πτώσης των πρωτοπλάστων και ως γεγονός πανανθρώπινο εντάσσεται στην μεταπτωτική ανθρώπινη κατάσταση και ως τέτοιος είναι βέβαιος. Όλοι θα τον βιώσουν. Είναι αδύνατον να τον προσπεράσουμε εφ`όσον τα πάντα φθείρονται. Η τρεπτότητα είναι χαρακτηριστικό της κτιστής φύσης. Ο Θεός όμως δεν δημιούργησε τον κόσμο με σκοπό την φθορά αλλά την αφθαρσία. Αυτό απέτυχαν οι πρωτόπλαστοι να το κερδίσουν.
Από την άλλη έχουμε τον πνευματικό θάνατο, ένα συμβάν στο οποίο η Εκκλησία δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον αλλά αποτελεί και σημείο αναφοράς για την διδασκαλία της. Ένας από τους λόγους της ενανθρώπισης του Κυρίου μας είναι η νίκη κατά του θανάτου. Το σίγουρο είναι ότι ο σωματικός θάνατος ηττήθηκε από τον Αναστημένο Χριστό και θα νικηθεί ολοκληρωτικά στην κοινή ανάσταση των σωμάτων όταν ο Αυτός θα έλθει ενδόξως στην Δεύτερη Παρουσία Του. Το θέμα του πνευματικού θανάτου όμως, είναι αυτό που νοηματοδοτεί και πρέπει να νοηματοδοτεί την ζωή των Χριστιανών. Από αυτό το λεπτό σημείο εξαρτάται το πώς θα αντιμετωπίσει ο Χριστιανός την σχέση ασθένειας/πόνου, αμαρτίας και θανάτου.
Ο Θεός δεν θέλει τον πόνο των ανθρώπων. Οι Πατέρες ενδιαφέρονται να διαβεβαιώσουν ότι ο Θεός δεν είναι δημιουργός των δεινών. Αυτό φανερώνεται με σαφήνεια από το γεγονός ότι ο πόνος, η φθορά, η ασθένεια, ο θάνατος είναι ξένα ως προς το θείο σχέδιο της δημιουργίας σ`ότι αφορά τον άνθρωπο και τα υπόλοιπα όντα, οπότε ο Θεός δεν είναι η αιτία του κακού εφ`όσον κάθε τι που δημιούργησε ήταν καλό: ‘’και είδεν ο Θεός ότι καλόν’’ (πρβλ. Γεν. 1, 4.8.10.12.18.21.25). Όλα όσα δημιούργησε ο Θεός ήταν πολύ καλά: ‘’Και είδεν ο Θεός τα πάντα όσα εποίησεν, και ιδού καλά λίαν’’(Γεν. 1, 31.)

Κατανοώντας ο άνθρωπος την παραπάνω θέση αποκτάει ένα σημαντικό στοιχείο για το πώς θα αντιληφθεί και επομένως θα αντιμετωπίσει την ασθένεια, τον πόνο καθώς και τον θάνατο και τον ρόλο που διαδραματίζει στην ζωή του η αμαρτία τις περισσότερες φορές. Στο ερώτημα: ‘’από πού προέρχονται οι αρρώστιες; Από πού οι σωματικές βλάβες και οι αναπηρίες;’’, ο άγιος Βασίλειος απαντά ότι δεν δημιουργήθηκαν από τον Θεό, αφού ο Θεός δημιούργησε μόνο την φύση και όχι αυτό που εκτρέπεται από την φύση………. Γιατί την υγεία του την χάνει κάποιος είτε γιατί ακολουθεί κακό τρόπο ζωής είτε εξαιτίας οποιουδήποτε παράγοντα που προκαλεί αρρώστιες’’.
Επειδή το θέμα μας έχει να κάνει άμεσα με το ποιά στάση πρέπει κρατάει ο ασθενής απέναντι στην αρρώστια, τον πόνο και τον θάνατο, είναι αναγκαίο να κατανοήσουμε σωστά τις αιτίες των ασθενειών ώστε να τοποθετηθούμε ποιμαντικά και θεραπευτικά –με την θεολογική έννοια του όρου- έναντι του ασθενούς. Είναι επιτακτική ανάγκη να κατανοήσει ο άνθρωπος την σοβαρότητα της σχέσης του με τον Θεό, γιατί αυτή η στροφή του προς τον Θεό είναι αυτή που στο τέλος θα τον δικαιώσει.
Η Εκκλησία επιθυμεί την ίαση των ανθρώπων που νοσούν και προς αυτόν τον σκοπό έχει πληθώρα ευχών ώστε να απαλύνει τον πόνο, αλλά δεν στέκεται μονομερώς σ`αυτό. Να τονίσουμε εδώ τον σεβασμό της στην επιστήμη και τις μεθόδους της για την θεραπεία των νοσούντων. Την ενδιαφέρει και προσεύχεται για την υγεία, όμως δεν παραβλέπει την πνευματική νόσο. Μάλιστα σ`αυτό εστιάζει ιδιαίτερα. Γνωρίζει ότι πολλές φορές, εκτός των διαφόρων ανιχνεύσιμων από την επιστήμη αιτιών που ασθενεί κάποιος (διατροφικές συνήθειες, περιβαλλοντικοί παράγοντες, κληρονομικότητα, ψυχικοί παράγοντες) υπάρχει και άλλος ένας σημαντικός παράγοντας που δρα αρνητικά στον όλο άνθρωπο, στην ψυχή του και κατά συνέπεια στο σώμα του, η αμαρτία.

Οι Πατέρες επιβεβαιώνουν ομόφωνα ότι στην αρχέγονη κατάσταση, στον παράδεισο, ο άνθρωπος αγνοούσε τον πόνο σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του, τόσο δηλαδή σε ψυχολογικό και ηθικό όσο και σε φυσικό επίπεδο. Μας υπενθυμίζουν την πραότητα, την χαρά, την τέρψη, την πνευματική μακαριότητα και το κάλλος που γευόταν ο άνθρωπος στον παράδεισο. Συμφωνούν ότι το αμάρτημα του πρώτου ανθρώπου προκάλεσε την εμφάνιση του πόνου στον κόσμο, και η αιτία του εντοπίζεται στην λανθασμένη λειτουργία του αυτεξουσίου του. Τα αποτελέσματα της αμαρτίας του Αδάμ έχουν εγγραφεί στην φύση του και επειδή ο Αδάμ ήταν η <<ρίζα>> της ανθρώπινης φύσης , το πρωτότυπό της και περιελάμβανε αρχετυπικά την καθόλου ανθρώπινη φύση , η κατάστασή της μεταδίδεται σε όλους τους απογόνους του μέσω της βιολογικής οδού, από γενεά σε γενεά. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως ο κάθε άνθρωπος είναι υπεύθυνος και ένοχος γι`αυτό. Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής εξηγεί ότι οι συνέπειες του προπατορικού αμαρτήματος που αφήνουν στίγματα στην πεπτωκυία ανθρώπινη φύση ‘’βρίσκεται στο παθητό’’ της ψυχής, στο οποίο ενυπάρχει το κράτος της ηδονής και της οδύνης. Η οδύνη έχει ως αιτία τα προσωπικά αμαρτήματα των απογόνων του Αδάμ, στον βαθμό που γίνονται μιμητές του και εξομοιώνονται μ`αυτόν και άρα συνυπεύθυνοι των αποτελεσμάτων της αμαρτίας του. Γενικά η χριστιανική αντίληψη για τον πόνο συνδέει τις απαρχές του με την αμαρτία και το κακό αλλά δεν καταλήγει σε ενοχοποίηση των πάντων. Αντίθετα προβάλλεται έντονα η μορφή του αθώου και δικαίου Ιώβ και προπάντων η μορφή του Χριστού, ο οποίος υπέστη τα μέγιστα πάθη χωρίς να έχει διαπράξει το παραμικρό αμάρτημα.

Ένα άλλο σημείο που πρέπει να προσέξουμε είναι, χωρίς να το παραλείπουν οι Πατέρες αλλά το τονίζουν ιδιαίτερα, ο ρόλος των πονηρών πνευμάτων, του διαβόλου και των δαιμόνων. Οι Πατέρες αναγνωρίζουν ότι οι δαίμονες, με την δράση τους, προσθέτουν δεινά σε εκείνα που ο πρώτος άνθρωπος εισήγαγε στον κόσμο. Οι απόγονοί του τελικά τα επιβεβαίωσαν και τα πολλαπλασίασαν με τα δικά τους αμαρτήματα. Όντα πνευματικά στην αρχή οι δαίμονες, εξέπεσαν της κατάστασής τους και απόκτησαν υλικότητα και σαρκικότητα. Η παγίωση του θελήματός τους στο να διαπράττουν το κακό και να παρασύρουν σ`αυτό τους ανθρώπους, τους έδωσε την δυνατότητα να ενεργούν επί των σωμάτων προξενώντας ασθένειες και παθήματα, επιζητώντας μέσω αυτής της οδού να προσβάλλουν την ψυχή, καθώς δεν έχουν την εξουσία να την πλήττουν άμεσα, όπως φαίνεται και από την ιστορία του δίκαιου Ιώβ.
Εξ αρχής πρέπει να ξεκαθαριστεί ότι ο πόνος δεν αποτελεί τιμωρία του Θεού για την αμαρτία, αλλά φυσική και αναγκαία συνέπειά της. Η άποψη που λέει ότι τα παθήματα είναι μια τιμωρία του Θεού για τον άνθρωπο είναι ξένη και εσφαλμένη για την Πατερική αντίληψη. Αυτή η άποψη επικράτησε, κατ`επιρροή του Αυγουστίνου, στον Δυτικό χριστιανισμό. Η Ανατολική Εκκλησία δεν την υιοθέτησε γιατί δεν είδε πουθενά καμία ενοχή, αλλά θεωρεί τα δεινά ως επακόλουθο της απώλειας των αρετών, που κατείχε προπτωτικά ο άνθρωπος. Με μία φράση: η εγκατάλειψη του αγαθού οδηγεί στη γέννηση των δεινών. Ο πόνος όταν τον διαχειριστούμε σωστά δεν παύει να είναι λυτρωτικός, είτε είναι κάποιος υπαίτιος λόγω των αμαρτιών του, είτε δεν ευθύνεται προσωπικά ο ίδιος για κάποια αμαρτία. Εξαρτάται από το πώς θα αντιληφθεί ο άνθρωπος την σημασία του πόνου.

Αυτό που κάνει η ποιμαντική της Εκκλησίας είναι να προσεγγίσει τον ασθενή και να τον καθοδηγήσει να κατανοήσει θεολογικά και θεραπευτικά το νόημα του πόνου στη ζωή του. Η ασθένεια και ο πόνος ως μεταπτωτικά φαινόμενα έχουν την αιτία τους άλλοτε σε φυσικούς παράγοντες, άλλοτε σε δοκιμασίες που επιτρέπει ο Θεός μέσα από την Σοφία του και άλλες φορές στις αμαρτίες. Όπως και να `χει αυτό που έχει σημασία είναι ότι, η κατάσταση του πόνου είναι μία πρόκληση για τον άνθρωπο γιατί έρχεται αντιμέτωπος με κάτι που δεν ανήκε εξ αρχής στην φύση του - εφ`όσον ήταν άγνωστος στους πρωτοπλάστους - προσκολλήθηκε στην φύση του ως αποτέλεσμα των επιλογών του και ως ξένος αλλά συνάμα μέρος της πεπτωκυίας φύσης του πρέπει να αντιμετωπιστεί και να νικηθεί από τον νικητή του θανάτου Ιησού Χριστό, ο οποίος εκούσια ανέλαβε τον πόνο και με την βοήθεια από την δύναμη της θεότητάς Του αντιστάθηκε στους ποικίλους πειρασμούς. Έτσι μας δείχνει ο Θεός την στάση που πρέπει να υιοθετήσουμε απέναντι στον πόνο και τους πειρασμούς που συνδέονται μ`αυτόν. Ιδιαίτερα μας παρέχει την χάρη να στεκόμαστε όπως Εκείνος και να μην υποτασσόμαστε πνευματικά στον πόνο, να αποφεύγουμε τις δυσοίωνες συνέπειες (αμαρτίες και πάθη) τις οποίες επιδιώκουν να μας φέρουν οι δαίμονες δια μέσου αυτού.
Το σχέδιο του Θεού είναι να καταργήσει τον πόνο και οι άνθρωποι να μην υποφέρουν πια˙ με άλλα λόγια, να απελευθερωθεί οριστικά η ανθρώπινη φύση από αυτόν και να ανακαινιστεί στην προπτωτική παραδείσια κατάστασή της. Ο Χριστός το πραγμάτωσε στο πρόσωπό Του με αληθινό και τέλειο τρόπο˙ για τους ανθρώπους όμως αυτό συμβαίνει μόνο δυνητικά: στο τέλος των αιώνων, μετά την ανάσταση, η ανθρώπινη φύση θα αποκτήσει τον καινούργιο τρόπο ύπαρξης που έλαβε <<εν Χριστώ>>. Μέχρι τότε όμως παραμένει ένα γεγονός, που αφού δεν υπάρχει η δυνατότητα να παρακαμφθεί πλήρως, πρέπει να αναλαμβάνεται και να αντιμετωπίζεται όσο το δυνατόν καλύτερα και προς αυτό ο χριστιανός διαθέτει αξιόλογα πλεονεκτήματα για την ανάληψή του. Ο <<εν Χριστώ>> αναληφθείς πόνος συνιστά για τον χριστιανό μία νέα κατάσταση πραγμάτων: έχει χάσει την κυριαρχία του να οδηγεί στην αμαρτία και τα πάθη, και την εξουσία να χρησιμοποιείται από τις πονηρές δυνάμεις για να φέρνει τον άνθρωπο στο κακό˙ αντίθετα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο αγώνα εναντίων της αμαρτίας, των παθών και των πονηρών δυνάμεων. Επειδή, δηλαδή, ο πόνος αποτελεί από την μία ένα μεταπτωτικό φαινόμενο από την άλλη όμως αν αξιοποιηθεί σωστά θα οδηγήσει στην απόσπαση της ψυχής από την εμπαθή σχέση και φιλία προς τα υλικά. Αυτό επιτυγχάνεται με την οδύνη και πρέπει να το συνειδητοποιήσει η ψυχή και επειδή δεν είναι εύκολο για τον άνθρωπο να αναλάβει εκούσια τον πόνο και την άσκηση, επιτρέπει ο Θεός πολλές φορές τους ακούσιους πειρασμούς και δυσκολίες, τόσο δια μέσου θλιβερών γεγονότων όσο και πειρασμών εκ μέρους του δαίμονος ή των ανθρώπων. Βέβαια ο Θεός δεν αφήνει την κακία του διαβόλου να εκδηλωθεί στον βαθμό που ο ίδιος θα ήθελε. Τα όριά του είναι καθορισμένα από τον Θεό, όπως μας πληροφορεί το βιβλίο του Ιώβ. Ο Θεός επιτρέπει στον διάβολο να πειράξει τον άνθρωπο για παιδευτικούς λόγους.
Επειδή το θέμα μας είναι μεγάλο και δεν μπορεί να εξαντληθεί μέσα σε λίγες σελίδες και ελάχιστες αναφορές, είναι πρέπον εμείς ως χριστιανοί να εμβαθύνουμε σε αυτά τα θέματα και από νωρίς να προετοιμάσουμε τον έσω άνθρωπο με στόχο την εν Χριστώ σωτηρία. Οι παράμετροι του όλου ζητήματος είναι ποικίλοι και ξεκινούν από την σχέση ηδονής- οδύνης, την επίδραση που αυτές έχουν στις δυνάμεις της ψυχής και τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους (τις αισθήσεις, το λογικό, το επιθυμητικό, το θυμικό, τον ρόλο της φαντασίας, την λειτουργία του νοός), τον ρόλο του πονηρού σε όλα αυτά, τον σκοπό της χριστιανικής άσκησης καθώς και τον ρόλο των πειρασμών και των θλίψεων αλλά συνάμα του ευεργετικού αποτελέσματος που τα τελευταία έχουν στην ψυχή του ανθρώπου. Το συμπέρασμα είναι ότι πέρα από τα οδυνηρά αποτελέσματα και συναισθήματα που μας προκαλούν οι θλίψεις και οι πειρασμοί, διαπιστώνουμε πως πίσω απ`όλα αυτά κρύβεται η απέραντη αγάπη και θεία στοργή του Δημιουργού. Τα φάρμακα που χρησιμοποιεί είναι δραστικά. Αν οι άνθρωποι γιατροί προσπαθούν να βρούν φάρμακα και μέσα θεραπείας για τον άνθρωπο, πολύ περισσότερο είναι σε θέση να το κάνει ο Θεός με απόλυτα σωστό και αποτελεσματικό τρόπο. Τέλος, ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής με ένα πολύ ωραίο λόγο τα λέει κάπου:’’ Ούτε οι γιατροί θεραπεύοντας το σώμα προσφέρουν το ίδιο φάρμακο, ούτε ο Θεός όταν γιατρεύει τις αρρώστιες των ψυχών χρησιμοποιεί μόνο ένα τρόπο που να κάνει για όλους, αλλά θεραπεύει με τον κατάλληλο για τον καθένα και την κάθε περίπτωση τρόπο και μέσο. Ας ευχαριστήσουμε τον Θεό, όταν μας υποβάλλη σε θεραπεία, έστω και αν ό,τι μας συμβαίνει είναι βασανιστικό, γιατί το τέλος, το αποτέλεσμα είναι μακάριο’’.