Μηνύματα, Μαρτυρίες και Αποκαλύψεις από την Παναγούδα

[XAPA]

Eυχή ψιθυριστά ή με τον νού



Γέροντα, πώς είναι καλύτερα να λέω την ευχή; Φωναχτά, ψιθυριστά ή με τον νού;

– Αν την λές φωναχτά, θα κουράζεσαι και γρήγορα θα αποκάμης.

Γι’ αυτό να την λές πότε ψιθυριστά και πότε με τον νού.

Η ευχή με τον νού είναι το καλύτερο· επειδή όμως δεν μπορούν όλοι οι άνθρωποι να την λένε συνέχεια με τον νού,

βοηθάει να την λέη κανείς και ψιθυριστά, σαν μια προπαίδεια.


Μπορείς να αρχίζης να την λές ψιθυριστά, να συνεχίζης με τον νού και ύστερα πάλι ψιθυριστά και πάλι με τον νού.

Να κάνης αυτήν την εναλλαγή, μέχρι να καταλήξη η ευχή να γίνεται μόνο με τον νού,

να γίνη δηλαδή νοερά, όπως και λέγεται «νοερά προσευχή».

Τότε προσεύχεται κανείς με τον νού του και η καρδιά του σκιρτά, αγάλλεται· φθάνει στον θείο έρωτα,

ζη ουράνιες καταστάσεις.


– Αυτό το διάστημα, Γέροντα, κάθε φορά που μπαίνω στο κελλί μου, έχω μετεωρισμό και βλάσφημους λογισμούς.
Γιατί μου συμβαίνει αυτό;

– Ξέχασες, φαίνεται, την ευχή, και γι’ αυτό ο πειρασμός έστησε την σκηνή του έξω από το κελλί σου.

Προσπάθησε στις κενές ώρες που έχεις στο κελλί, να λές την ευχή ψιθυριστά, για να διώχνης τον μετεωρισμό

και τους λογισμούς που υποβάλλει ο εχθρός.

Η ψιθυριστή ευχή πολύ βοηθάει στις ώρες της επιθέσεως, γιατί εκείνη την στιγμή χρειάζεται προσοχή,

για να γλυτώση κανείς από την εχθρική φάλαγγα.


– Γέροντα, συμφέρει, όταν μου έρχωνται κακοί ή βλάσφημοι λογισμοί, να τους πολεμώ με αντιρρητικό πόλεμο (1);

– Καλύτερα να τους πολεμάς με την ευχή παρά με αντιρρητικό πόλεμο.

Όσο μπορείς, να μιλάς νοερώς με τον Χριστό δια της νοεράς προσευχής,

και να μη συζητάς με τον νού σου «τούτο» ή «εκείνο».

Να καλλιεργήσης την ευχή, η οποία αρχικά θα σε απαλλάξη από τους κακούς λογισμούς και στο τέλος θα γίνη

ένα με την αναπνοή σου.



ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, ΛΟΓΟΙ ΣΤ’
ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ
ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ
«ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ»
ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2012


(1) Αντιρρητικός πόλεμος σημαίνει να αντικρούη κανείς τους κακούς λογισμούς φέρνοντας αντίστοιχους καλούς.

[XAPA]

Όπου βρεθής να λες την ευχή



– Γέροντα, τί να προσέξω περισσότερο;

– Να στρωθής, να συμμαζευτής και, όπου βρεθής, να λες την ευχή με τον νου και με την καρδιά σου,

ζητώντας το έλεος του Καλού Θεού για τον εαυτό σου, για όλους τους ζώντες και για όλους τους κεκοιμημένους.

Κι όταν κουράζεσαι από την ευχή, να ψάλλης δυνατά το αργό «Κύριε ελέησον» ή ένα τροπάριο.


– Συνήθως, Γέροντα, λέω την ευχή μόνο στον ναό.

– Όταν ο μοναχός αρκήται στο να λέη την ευχή μόνο στον ναό,

είναι σαν τους κοσμικούς που πηγαίνουν στην εκκλησία μόνον την Κυριακή.

Γι’ αυτό να μην περιορίζεσαι να λές την ευχή μόνο στον ναό· να την λές και στο διακόνημα και στο κελλί,

και όταν ξαπλώνης για να ξεκουραστής, πάλι να λές την ευχή.

Στο διακόνημα να προσέχης, να κινήσαι ήρεμα και συνετά, για να μη σου κλέβη το ταγκαλάκι τον νου από την ευχή.

Πάντα να έχης στο στόμα σου το γλυκύτατο όνομα του Ιησού, για να γλυκαίνεται η ψυχή σου.

Μεγάλη υπόθεση να περνάς ολόκληρη την ημέρα με την ευχή.

Αρχίζεις την ημέρα σου με την ευχή, στην συνέχεια κάνεις την εργασία σου λέγοντας την ευχή,

και έτσι αγιάζεται ό,τι κάνεις, αγιάζονται και όσοι συμμετέχουν σε αυτό.

Όταν λ.χ. μαγειρεύης και λές την ευχή, αγιάζεται το φαγητό που κάνεις, αγιάζονται και όσοι το τρώνε.


– Γέροντα, αυτόν τον καιρό αντιμετωπίζω συνέχεια πειρασμούς.

– Να αξιοποιής τον κάθε πειρασμό με το να καταφεύγης στον Χριστό ζητώντας την βοήθειά Του,

και έτσι θα σου μένη κέρδος η αδιάλειπτη προσευχή.



ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, ΛΟΓΟΙ ΣΤ’
ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ
ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ
«ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ»
ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2012

[XAPA]

Η αυτενέργητη ευχή


– Γέροντα, να μας λέγατε κάτι για την αυτενέργητη ευχή;

– Ο άνθρωπος που έχει την αυτενέργητη ευχή, δεν προσπαθεί να πη την ευχή, αλλά,

χωρίς να καταβάλλη καμμιά προσπάθεια, η ευχή λέγεται μέσα του από μόνη της.

Ακόμη και στον ύπνο λέει την ευχή καί, όταν ξυπνάη, συνεχίζει η ευχή.

Γι’ αυτό στην Αγία Γραφή στο Άσμα Ασμάτων λέει: «Εγώ καθεύδω και η καρδία μου αγρυπνεί» (1).


Στο Άγιον Όρος ήταν ένας εργάτης που δούλευε πολύ· δούλευε για τρεις εργάτες,

και γι’ αυτό οι Πατέρες του έδιναν διπλό μισθό.

Ερχόταν καμμιά φορά και εκεί στο Καλύβι, στον «Τίμιο Σταυρό».

Μια φορά που ήρθε του είπα: «Εκεί που δουλεύεις, να λές την ευχή, για να αγιάζεται και η δουλειά που κάνεις».

Με άκουσε με απλότητα και συνήθισε να λέη την ευχή.


Έρχεται μια μέρα και μου λέει: «Κοιμάμαι, και στον ύπνο μου λέω την ευχή.

Και όταν ξυπνάω, συνεχίζει η ευχή. Νιώθω μέσα μου χαρά».

«Άρχισε να γλυκοχαράζη», του λέω.

Κοσμικός άνθρωπος και είχε φθάσει σε τέτοια κατάσταση!


– Γέροντα, ο άνθρωπος που έχει την αυτενέργητη ευχή, έχει καθαρισθή από τα πάθη;

– Έμ, τότε έχει φθάσει σε καλή κατάσταση.


– Πώς φθάνει, Γέροντα, κανείς στην αυτενέργητη ευχή;

– Όταν ο άνθρωπος συναισθάνεται την αμαρτωλότητά του και έχη συνέχεια κατά νου την αχαριστία του,

τότε πιέζεται η ψυχή φιλότιμα και ζητάει ταπεινά το έλεος του Θεού.

Και μετά, χωρίς να καταβάλλη προσπάθεια, αρχίζει η ευχή να λέγεται μόνη της· δουλεύει μέσα του η ευχή.


– Το αισθάνεται ως ανάγκη, Γέροντα;

– Όχι ως ανάγκη, αλλά του έχει γίνει συνήθεια πλέον.

Του έχει μείνει η καλή συνήθεια της αδιαλείπτου προσευχής από την εργασία που έκανε.



ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, ΛΟΓΟΙ ΣΤ’
ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ
ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ
«ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ»
ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2012


(1) Άσμα Ασμ. 5, 2.

[XAPA]

Η εξωτερική συνήθεια της ευχής



– Γέροντα, μπορεί κάποιος να λέη την ευχή συνέχεια ψιθυριστά;

– Μπορεί να του έχη γίνει εξωτερική συνήθεια και να την λέη ρυθμικά, όπως το ρολόι κάνει τίκ-τάκ,

αλλά ο νούς του να μην είναι στον Θεό.


– Ωφελεί, Γέροντα, καθόλου αυτό;

– Αν κανείς έχη λίγη ταπείνωση και καταλαβαίνη ότι ο νούς του δεν είναι στον Θεό και ότι την ευχή

την λέει μηχανικά, τότε ωφελείται λίγο.

Αν όμως νομίζη ότι, επειδή λέει την ευχή, είναι προχωρημένος πνευματικά, τότε βλάπτεται.


– Γέροντα, αν κάποιος συνηθίση να λέη συνέχεια την ευχή, αυτό τον βοηθάει στον αγώνα του;

– Το θέμα είναι για ποιόν λόγο λέει την ευχή.

Αν έχη γνωρίσει τον εαυτό του και αισθάνεται ως ανάγκη το έλεος του Θεού και το ζητάη συνέχεια

λέγοντας την ευχή, βοηθιέται.

Ή, αν δεν έχη γνωρίσει τον εαυτό του, αλλά καταλαβαίνη ότι είναι μπλεγμένος στα γρανάζια των παθών

και καταφεύγη στον Θεό, και τότε ο Θεός θα τον βοηθήση στον αγώνα του και θα του μείνη

και η συνήθεια να λέη την ευχή.

Αν όμως λέη την ευχή μηχανικά, χωρίς συναίσθηση των αμαρτιών του, αυτό δεν μπορεί να βοηθήση

στην απέκδυση του παλαιού ανθρώπου.


– Μπορεί, Γέροντα, να είναι και επικίνδυνο να επιδιώκη κανείς να συνηθίση να λέη την ευχή;

– Επικίνδυνο είναι, όταν κανείς εγκαταλείπη την παρακολούθηση του εαυτού του και ασχολήται με την ευχή

σαν να είναι κάτι της μόδας. Αυτός μπορεί να αποκτήση την συνήθεια της ευχής, αλλά μέσα του θα ζη

ο παλαιός άνθρωπος, και υπάρχει κίνδυνος να επακολουθήση πλάνη.

Θυμάμαι, όταν ήμουν στο Σανατόριο, νοσηλευόταν εκεί ένας μοναχός που είχε συνηθίσει να λέη την ευχή.

Έκλεινε τα μάτια του και έλεγε συνέχεια: «Κύριε Ιησού Χριστέ...», «Κύριε Ιησού Χριστέ…».

Μία επισκέπτρια που τον είδε, άρχισε να σταυροκοπιέται.

«Ώ, είπε, κοντά σε άγιο βρισκόμαστε!».


Μια μέρα όμως αυτός ο μοναχός μου είπε: «Τον τάδε και τον τάδε τους ήλεγξα.

Έγραψα γράμμα και στον τάδε Δεσπότη και στον τάδε, να αλλάξουν μυαλά, κι εγώ θα είμαι στο πλευρό τους».

«Για στάσου, βρέ αδελφέ, του λέω.

Αγράμματος είσαι, φυματίωση έχεις, που στηρίζεσαι και μιλάς έτσι;».

Και τί μου απαντά!

«Ένας-δυό αν υπήρχαν σαν κι εμένα, θα είχε σωθή ο κόσμος!».

Αν δεν ήταν καλά στο μυαλό, θα ήταν δικαιολογημένος· αλλά το μυαλό του ήταν εντάξει.

Επειδή ζόριζε τον εαυτό του και έλεγε συνέχεια την ευχή, του έμεινε η συνήθεια και μετά κάθε λογισμός

που του ερχόταν νόμιζε ότι ήταν από τον Θεό.

Έτσι έφθασε στο σημείο να πιστεύη ότι σαν αυτόν δεν υπήρχε κανένας άλλος στον κόσμο!



ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, ΛΟΓΟΙ ΣΤ’
ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ
ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ
«ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ»
ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2012

[XAPA]

Το κράτημα της αναπνοής για την συγκέντρωση του νού



– Γέροντα, πώς λέτε την ευχή με την εισπνοή και την εκπνοή;

– Είχα συνηθίσει να λέω την ευχή ολόκληρη·

με την εισπνοή έλεγα «Κύριε, Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού»

και με την εκπνοή «ελέησόν με, τον αμαρτωλόν».

Ύστερα όμως από την εγχείρηση στους πνεύμονες, δεν έφθανε η αναπνοή μου να την λέω ολόκληρη,

και έλεγα με την εισπνοή «Κύριε, Ιησού Χριστέ» και με την εκπνοή «ελέησόν με».


– Γέροντα, σε τί βοηθάει το κράτημα της αναπνοής, όταν λέμε την ευχή;

– Το κράτημα της αναπνοής βοηθάει να συγκεντρωθή ο νούς στην ευχή, όπως στην σκοποβολή κρατάς

κάπως την αναπνοή σου, για να πετύχης τον στόχο σου.

Αυτό όμως πρέπει να γίνεται για λίγο στην αρχή, και μόνον όταν υπάρχη ανάγκη·

όταν δηλαδή ο νούς είναι σκορπισμένος ή έχη πόλεμο λογισμών.

Τότε έχει νόημα να κρατάη κανείς λίγο την αναπνοή του, αλλά και πάλι όχι συνέχεια,

γιατί πιέζεται η καρδιά και παθαίνει βλάβη.

Μερικοί σκύβουν το κεφάλι, κρατούν την αναπνοή και πονάει η καρδιά ως όργανο,

οπότε παθαίνουν ζημιά και αναγκάζονται να σταματήσουν την ευχή.

Ο Θεός άλλον πόνο ζητάει·

ο πραγματικός καρδιακός πόνος έρχεται με την ταπεινή συντριβή της καρδιάς

και όχι με το σαρκικό σφίξιμο της καρδιάς.



ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, ΛΟΓΟΙ ΣΤ’
ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ
ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ
«ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ»
ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2012

[XAPA]

Η ευχή να γίνεται με κόπο


– Γέροντα, προτιμώ να κάθωμαι στο κελλί και να λέω την ευχή παρά να πηγαίνω στην διακονία.

– Βρέ, τί πάθαμε! Νιρβάνα (1) θα κάνης;

Ο Ορθόδοξος Μοναχισμός δεν είναι νιρβάνα. Κατάλαβες;

Ο μοναχός δεν είναι τεμπέλης, να μη δουλεύη και να κάθεται να λέη μόνον την ευχή.

Αν θέλη να κάθεται συνέχεια, θα είναι σαν αυτούς που κάνουν γιόγκα για αυτοσυγκέντρωση.

Ο μοναχός, και μάλιστα ο νέος, πρέπει να είναι σπίρτο, να έχη λεβεντιά, να τρέχη σε ό,τι του ζητάει η υπακοή.


– Και μετάνοιες, Γέροντα, δυσκολεύομαι να κάνω.

– Εντάξει τότε· μετάνοιες να μην κάνης, διακονία να μην κάνης, να κάθεσαι και να λές την ευχή!

Τί προκοπή θα κάνης μετά;

Ο Αββάς Ισαάκ λέει ότι η προσευχή που γίνεται χωρίς σωματικό κόπο είναι έκτρωμα· δεν είναι προσευχή (2).


– Γέροντα, δεν μπορώ να σταθώ πολλή ώρα όρθια να κάνω κομποσχοίνι· ύστερα από λίγο γονατίζω και λέω την ευχή γονατιστή.

– Κάνε πρώτα το δύσκολο καί, όταν κουρασθής, κάνε το πιο εύκολο.

Αν δεν μπορής να σταθής όρθια, γονάτισε.

Αν δεν μπορής γονατιστή, κάθησε.

Κι αν δεν μπορής ούτε καθιστή, ξάπλωσε και λέγε την ευχή.

Αρκεί ο νούς σου να είναι στον Θεό. Αυτό το λέει και ο Αββάς Ισαάκ (3).


– Γέροντα, γιατί οι Πατέρες λένε να κάθεσαι σε σκαμνί, όταν λές την ευχή;

– Γιατί εννοείται ότι έχεις κάνει τον κανόνα σου, τις μετάνοιές σου κ.λπ., καί, επειδή κουράστηκες,

κάθεσαι λίγο και λές την ευχή, για να μπορής να προσευχηθής και στην συνέχεια.

Ύστερα, στις Ακολουθίες και στο διακόνημά σου θα είσαι για αρκετό διάστημα όρθια, πράγμα που κουράζει.

Αν στέκεσαι πάλι όρθια στο κελλί, για να προσευχηθής, θα αποκάμης.

Γι’ αυτό κάθεσαι λίγο και λές την ευχή.

Οι Πατέρες όμως δεν εννοούν ότι, για να πούμε την ευχή, πρέπει να καθώμαστε.

Το να καθήσης, για να πής την ευχή, ενώ μπορείς να σταθής όρθιος, δεν το θεωρώ σωστό·

είναι τρα-λα-λά, άσχετα αν νομίζης ότι αισθάνεσαι κάποια γλυκύτητα.

Ο Γερο-Αρσένιος ο Σπηλαιώτης (4) έλεγε:

«Όταν λέω την ευχή όρθιος, πολλή ευωδία αισθάνομαι. Όταν λέω την ευχή καθιστός, λίγη ευωδία».


– Γέροντα, όταν κάνω μετάνοιες ή κάνω όρθια κομποσχοίνι, συγκεντρώνεται πιο εύκολα ο νούς μου·

δηλαδή ο κόπος με συγκεντρώνει.

– Πηγαίνει ο νούς στην εργασία που κάνεις.

Όπως, όταν πονάς, πάει εκεί ο νούς, γιατί ο πόνος τραβά τον νού, έτσι και όταν κάνης μετάνοιες, πάει ο νούς εκεί.

Αλλά και πάλι, αν ο νούς σου ήταν καθαρά στον Χριστό, δεν θα θυμόσουν ούτε πόσες μετάνοιες έκανες.



ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, ΛΟΓΟΙ ΣΤ’
ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ
ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ
«ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ»
ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2012

(1) Ο Γέροντας εννοεί ότι η εργασία της ευχής απαιτεί και σωμα¬τικό κόπο και αγώνα κατά των παθών. Δεν έχει καμμία σχέση με τις τεχνικές που χρησιμοποιούν οι ανατολικές θρησκείες, με σκοπό την κατ’ αυτούς λύτρωση, την οποία ονομάζουν «νιρβάνα».
(2) Βλ. Αββά Ισαάκ του Σύρου, Οι Ασκητικοί Λόγοι, Λόγος ΟϚ΄, σ. 261.
(3) Βλ. ό.π. Λόγος ΚΗ΄, σ. 104· Λόγος ΚΘ΄, σ. 108· Λόγος ΝΗ΄, σ. 212.
(4) Γέροντας Αρσένιος ο Σπηλαιώτης (1886-1983): Ασκητής των σπηλαίων της Μικράς Αγίας Άννης του Αγίου Όρους.

[XAPA]

Μετάνοια: ο πιο σίγουρος δρόμος για την ευχή



– Γέροντα, ο Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ γράφει να λέμε την ευχή αργά και να κάνουμε αργά τις μετάνοιες (1).

– Κάθε Άγιος λέει για την ευχή τον τρόπο με τον οποίο βοηθήθηκε ο ίδιος.

Γι’ αυτό πολλές φορές παρεξηγείται και η νοερά προσευχή.

Οι Νηπτικοί Πατέρες (2), με τα βιώματα που είχαν, βρίσκονταν σε συνεχή επαφή με τον Θεό και μπορούσαν,

ακολουθώντας τον τρόπο που τους βοηθούσε περισσότερο, να προσεύχωνται σωστά.

Αν όμως εγώ προσπαθώ να εφαρμόσω αυτά που γράφουν οι Πατέρες, π.χ. κλίση της κεφαλής στο στήθος,

κράτημα της αναπνοής κ.λπ., μόνον και μόνο για να νιώσω ηδονή, αγαλλίαση, ή το κάνω από υπερηφάνεια,

για να γίνω Νηπτικός Πατέρας, τότε δεν μπορώ να κάνω προκοπή.


– Γέροντα, βοηθούν τα διάφορα βιβλία που αναφέρονται στην νοερά προσευχή;

– Βοηθούν όσους έχουν ταπείνωση.

Όσους όμως έχουν υπερηφάνεια και βάζουν στόχο σε τόσο διάστημα να φθάσουν σε μέτρα πνευματικά,

να γίνουν Νηπτικοί Πατέρες, δεν τους βοηθούν.

Ήρθαν μια μέρα κάποιοι στο Καλύβι και μου λένε:

«Ήρθαμε να μας διδάξης την ευχή, γιατί είσαι από αυτούς που έχουν την νοερά προσευχή».

«Να με σβήσετε εμένα από τον κατάλογό σας, τους είπα.

Εγώ τίποτα άλλο δεν κάνω, παρά μόνο ζητώ το έλεος του Θεού».


– Γέροντα, μερικά πρακτικά μέσα που αναφέρουν οι Πατέρες για την ευχή δεν βοηθούν;

– Όλα αυτά είναι βοηθητικά μέσα (3) για την συγκέντρωση του νού, και βοηθούν,

μόνον όταν ο άνθρωπος βάλη μπροστά την ταπείνωση, την μετάνοια, την συντριβή.

Αν όμως πάρω ένα σκαμνί, γείρω έτσι το κεφάλι στο στήθος και πω ότι θα αρχίσω να λέω την ευχή τόσες φορές

όσες αναφέρει ο Προσκυνητής (4), χωρίς να έχω εργασθή στην μετάνοια, τότε θα μείνω μόνο σ’ αυτά τα εξωτερικά

και η εργασία που θα κάνω θα είναι εξωτερική.

Το πολύ-πολύ να αποκτήσω μια εξωτερική συνήθεια να λέω την ευχή.

Ενώ, αν καλλιεργήσω πρώτα την ταπείνωση, την μετάνοια, και πάρω μετά μερικά από αυτά που αναφέρουν

οι Πατέρες, για να τα χρησιμοποιήσω ως βοηθητικά, τότε θα βοηθηθώ.

Όποιος ξεκινάει έτσι για την εργασία της ευχής, δεν μπορεί να πλανηθή, ενώ ο άλλος τρόπος μπορεί

να οδηγήση και σε πλάνη.


– Μπορεί, Γέροντα, να αποκτήση κανείς την ευχή, χωρίς να διαβάση Νηπτικούς Πατέρες (5) και χωρίς να ακολουθήση κάποιες μεθόδους;

– Και βέβαια μπορεί, αν απλά και ταπεινά λέη την ευχή.

Γιατί μερικοί σκαλώνουν στις μεθόδους και μένουν εκεί· δεν προχωρούν παραπέρα.

Κάνουν δηλαδή την μέθοδο σκοπό, ενώ η μέθοδος είναι απλώς βοηθητικό μέσο.


–Γέροντα, να μας λέγατε πώς είναι το βύθισμα στην ευχή ;

– Το γλυκό βύθισμα; Δεν ξεκινάει κανείς γι’ αυτό.


– Ναί, Γέροντα, δεν ξεκινάει για να νιώση αυτό, αλλά ποιός αγώνας πρέπει να προηγηθή;

– Βασικά να μην υπάρχη ιδιοτέλεια, να υπάρχη αρχοντιά, θυσία.

Ο πιο σίγουρος δρόμος είναι να καλλιεργήση κανείς την ευχή με τον αρχοντικό τρόπο.

Να σκέφτεται δηλαδή τις μεγάλες ευεργεσίες του Θεού και την δική του μεγάλη αχαριστία απέναντι στον Θεό.

Τότε πιέζεται μόνη της η ψυχή ταπεινά από φιλότιμο και ζητάει το έλεος του Θεού με πόνο.

Έτσι αυξάνει συνεχώς η ανάγκη για το έλεος του Θεού, και η ευχή γίνεται καρδιακή και φέρνει σιγά-σιγά

στην ψυχή την γλυκύτητα της θείας παρηγοριάς στην αρχή, και αργότερα την θεία αγαλλίαση.



ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, ΛΟΓΟΙ ΣΤ’
ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ
ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ
«ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ»
ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2012


(1) Βλ. Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ, Υιέ μου, δός μοι σήν καρδίαν…, εκδ. «Ορθόδοξος Κυψέλη», Θεσσαλονίκη 1978, σ. 178.
(2) Νηπτικοί Πατέρες ονομάζονται οι Πατέρες της Εκκλησίας που εργάσθηκαν και εδίδαξαν ειδικώτερα την εργασία της νήψεως.
(3) Για την εφαρμογή κάποιας πρακτικής μεθόδου για την ευχή είναι απαραίτητη η παρακολούθηση από έμπειρο Πνευματικό.
(4) Ο Γέροντας αναφέρεται στο βιβλίο «Οι περιπέτειες ενός προσκυνητού». Μετάφρασις από την ρωσική γλώσσα †Παντελεήμονος Καρανικόλα, Μητροπολίτου Κορίνθου, εκδ. «Αστέρος», Αθήνα 2006.
(5) Η πιο γνωστή συλλογή νηπτικών πατερικών κειμένων είναι η «Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών», την οποία συνέταξαν, επιμελήθηκαν και εξέδωσαν το 1782 ο Άγιος Μακάριος Νοταράς (†1805) και ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης (†1809).

[XAPA]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Η εργασία του νού


Γέροντα, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς γράφει ότι οι αρετές, επειδή συγγενεύουν με τις αρετές του Θεού, κάνουν τον άνθρωπο κατάλληλο να υποδεχθή τον Θεό, αλλά δεν τον ενώνουν μαζί Του. Η προσευχή όμως πραγματοποιεί την ένωση με τον Θεό (1) . Τί εννοεί;

– Εδώ ο Άγιος εννοεί την καθαρά προσευχή.


– Γέροντα, τί είναι καθαρά προσευχή;

– Όταν υπάρχη πνευματική αρχοντιά, θυσία, συγγενεύει ο άνθρωπος με τον Θεό, έχει επαφή μαζί Του

και ο νούς του είναι συνέχεια στον Θεό.

Τότε, και να μην προσεύχεται, προσεύχεται.

Όλη η ζωή του είναι προσευχή.

Δεν σκέφτεται τίποτε άλλο· ό,τι και να κάνη, ο νούς του είναι συνέχεια εκεί, στον Θεό.

Όπως ένα παιδάκι ορφανό που έχει μόνον την μάνα του και οι περιστάσεις το έφεραν

να βρεθή για ένα διάστημα μακριά της, ό,τι κι αν κάνη, όπου κι αν βρεθή, έχει συνέχεια τον νού του στην μάνα του,

έτσι και ο άνθρωπος που είναι εξόριστος εδώ πάνω στην γή, μακριά από τον Θεό Πατέρα του,

όταν φθάση σ' αυτήν την κατάσταση, έχει συνέχεια τον νού του στον Θεό, στον Πατέρα του.

Αυτό είναι καθαρά προσευχή.


– Γέροντα, πώς καθαρίζει ο νούς;

– Ο νούς, για να καθαρίση, πρέπει να είναι συνέχεια στον Θεό, να ενωθή με τον Θεό.

Για να ενωθή με τον Θεό, χρειάζεται προσοχή, παρακολούθηση του εαυτού μας, προσευχή αδιάλειπτη.

Όταν ενωθή ο νούς με τον Θεό, τότε ο άνθρωπος δεν σκέφτεται τίποτε άλλο εκτός από τον Θεό

και είναι καθαρός ο νούς, γιατί δεν μπαίνουν παράσιτα μέσα.

Έτσι, ο άνθρωπος περνά από το «κατ’ εικόνα» και γίνεται «καθ’ ομοίωσιν» (2) .

Γιατί αλλιώς είναι «κατ’ εικόνα» μόνον.


Ο νούς καλός είναι, αλλά, όταν τον νού τον έχουμε σε άλλη συχνότητα...

Η μεγάλη δύναμη του νού, ο οποίος τρέχει με ταχύτητα μεγαλύτερη του φωτός, πρέπει να αξιοποιηθή

και να κατευθυνθή ολόκληρη προς τον Θεό, τον Δημιουργό του φωτός.

Εάν αυτή η δύναμη είναι σκορπισμένη, πώς είναι δυνατόν να έχη δύναμη ο νούς;

Καί, εάν δεν έχη δύναμη ο νούς του ανθρώπου, τότε ο άνθρωπος μένει μόνο με το μυαλό·

κάνει εργασία εγκεφαλική και από εικόνα Θεού καταντάει εγκέφαλος, μηχανή.


Σε μερικούς πάλι συμβαίνει το εξής:

Επειδή δεν αξιοποιούν την δύναμη αυτήν του νού εις τα άνω, τους την αξιοποιεί,

ή μάλλον την εκμεταλλεύεται, ο εχθρός προς τα κάτω·

στην αρχή στα γήινα και μετά πιο κάτω, στην αμαρτία, για να τους ρίξη στην κόλαση.

Όταν όμως κατορθώση ο νούς να ανέβη ψηλά, τότε και όλα τα πράγματα τα βλέπει από ψηλά με τα μάτια της ψυχής,

με το θεϊκό μάτι, τον θείο φωτισμό.

Όλα αυτά δυστυχώς μόνον θεωρητικά τα καταλαβαίνω, και θα προσπαθήσω να αγωνισθώ

προς αυτήν την κατεύθυνση, έστω και εάν με βρη ο θάνατος εν οδοιπορία.



ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, ΛΟΓΟΙ ΣΤ’
ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ
ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ
«ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ»
ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2012


(1) Βλ. Αγ. Γρηγορίου του Παλαμά, Περί προσευχής και καθαρότητος καρδίας κεφάλαια τρία, Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών, εκδ. «Αστήρ», Αθήναι 1976, τόμος Δ’, σ. 132.
(2) Βλ. Γέν. 1, 26.

[XAPA]

Εγρήγορση πνευματική



– Γέροντα, τί είναι η νήψη (1) ;

– Νήψη είναι η προσοχή στους λογισμούς, στις πράξεις, στις κινήσεις.

Όταν την μία ημέρα προσέχης, παρακολουθής τον εαυτό σου και εξετάζης την συμπεριφορά σου,

την επόμενη ημέρα θα είσαι προσεκτικώτερη κ.ο.κ.

Όλη η βάση είναι η προσοχή.

Γι’ αυτό, βλέπεις, οι Άγιοι Πατέρες πόσο πρόσεχαν!


Γιατί λέγονται Νηπτικοί Πατέρες;

«Νηπτικοί Πατέρες» σημαίνει προσεκτικοί Πατέρες.

Πρόσεχαν τον εαυτό τους και έκαναν εσωτερική εργασία.

Παρακολουθούσαν τους λογισμούς τους και βρίσκονταν σε συνεχή εγρήγορση πνευματική.


– Γέροντα, ο Αββάς Ισαάκ λέει: «Η εργασία της ημέρας πρέπει να είναι σύμφωνη με την εργασία της νύχτας» (2). Τί εννοεί;

– Εννοεί ότι, όπως την νύχτα προσεύχεται κανείς και ο νούς του είναι στον Θεό, έτσι και την ημέρα

να προσπαθή να μην ξεχνιέται και φεύγη ο νούς του από τον Θεό.

Αν δεν προσέχης μέσα στην ημέρα, μαζεύεις σαβούρα, και άντε μετά να την πετάξης!

Εύκολο είναι;

Μία απροσεξία να κάνης, πόσο δυσκολεύεσαι την ώρα της προσευχής, όταν πάς να συγκεντρωθής!

Η προσοχή και η παρακολούθηση έχουν μεγάλη σημασία.

Μπορεί κανείς να προσεύχεται ώρες, αλλά, αν δεν προσέχη και δεν παρακολουθή τον εαυτό του, δεν κάνει τίποτε.

Όταν όμως η προσευχή συνοδεύεται με την παρακολούθηση, τότε χτυπάμε προς εκείνη την κατεύθυνση

που μας χτυπάει περισσότερο ο εχθρός.


– Γιατί, Γέροντα, ο νούς μου είναι μονίμως σκορπισμένος και δεν μπορώ να τον μαζέψω;

– Τον έχεις αφήσει αχαλίνωτο όλα τα χρόνια και τώρα δεν μπορείς να τον κυβερνήσης.

Χρειάζεται προσοχή, διότι ο νούς την μια στιγμή μπορεί να σε πάη στον Παράδεισο και την άλλη,

εάν δεν προσέξης, να σε πάη στην κόλαση.

Όσο μπορείς, να προσπαθής να συγκεντρώνης τον νού σου σε σκέψεις καλές, άγιες, που αγιάζουν τον άνθρωπο.



ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, ΛΟΓΟΙ ΣΤ’
ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ
ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ
«ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ»
ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2012

(1) Η λέξη «νήψη» προέρχεται από το ρήμα «νήφω», το οποίο σημαίνει «απέχω οίνου, δεν είμαι μεθυσμένος» και μεταφορικά «έχω πνευματική διαύγεια, σωφρονώ, ορθοφρονώ».
(2) Βλ. Αββά Ισαάκ του Σύρου, Οι Ασκητικοί Λόγοι, Λόγος ΚΘ΄, σ. 10

[XAPA]

Το συμμάζεμα του νού



– Ο νούς μου, Γέροντα, τρέχει εδώ και εκεί.

– Όταν ήμουν μικρός, τα παιδιά έπιαναν σπουργίτια, τα έδεναν από το πόδι με μια κλωστή και αυτό το είχαν σαν παιχνίδι.

Τα άφηναν λίγο και πετούσαν – τα καημένα νόμιζαν ότι ήταν ελεύθερα – και ύστερα μάζευαν το κουβάρι

και τα σπουργίτια έρχονταν πίσω.

Και ο δικός σου νούς μπορεί να τρέχη, αλλά, αν το κουβάρι το κρατά ο Χριστός, και να πετάξη λίγο,

που θα πάη; θα μαζευτή πίσω στον Χριστό.


– Γέροντα, μόλις συγκεντρωθώ στην ευχή, σε κλάσματα δευτερολέπτου, ο νούς μου μπορεί να φθάση μέχρι την Αμερική. Πώς γίνεται αυτό;

– Πόσα χρήματα θέλεις για να πάς από εδώ στην Αμερική και να γυρίσης;

Έχεις να πληρώσης τα ναύλα;

Και βλέπεις, τώρα με τον νού φθάνεις αμέσως εκεί!

Κοίταξε να συμμαζέψης τον νού σου, γιατί στο τέλος θα χρεωκοπήσης και θα μου «κλείσης» τον συνεταιρισμό (1),

επειδή δεν θα έχω να πληρώσω τα χρέη σου.

Να λές την ευχή με την καρδιά, ταπεινά, για να μη σε κλέβη το ταγκαλάκι με την συζήτηση των λογισμών.

Πολύ θα σε βοηθήση σ' αυτήν την προσπάθεια να σκέφτεσαι τον θάνατο.

Αν σκεφτής: «Ο Θεός μου έδωσε διορία αυτήν την ώρα, για να προετοιμασθώ και να με πάρη», δεν μπορεί

να σταθή κανένας λογισμός. Όταν μπαίνη ο θάνατος στην μέση, ο νούς κάθεται στην μέση και δεν φεύγει

στις άκρες και στην άκρη του κόσμου.


– Γέροντα, στενοχωριέμαι που φεύγει ο νούς μου την ώρα της προσευχής.

– Εγώ, όταν φεύγη ο νούς μου σε διάφορα θέματα – αν και θέλω να είναι πάντοτε κοντά στον Θεό –, λέω:

«Θεέ μου, τέτοιος νούς τί δουλειά έχει κοντά Σου;

Είναι αναίδεια να θέλω να βρίσκεται κοντά Σου!».

Με έναν ταπεινό λογισμό έρχεται η Χάρις του Θεού και επανέρχεται ο νούς στον Θεό.

Κι εσύ να λές: «Καλά κάνεις, Θεέ μου, που δεν με βοηθάς να συγκεντρωθή ο νούς μου κοντά Σου, γιατί είμαι ελεεινή».

Όταν το πιστέψης αυτό, ο Θεός θα σε βοηθήση αμέσως να συγκεντρωθής.


– Πολλές φορές, Γέροντα, όταν κάνω κομποσχοίνι, ενώ στην αρχή είμαι συγκεντρωμένη, έπειτα φεύγει ο νούς μου. Κάνω μια προσπάθεια, συγκεντρώνομαι, αλλά πάλι φεύγει.

– Σκέψου, τί κρίμα είναι να φθάνη στον θρόνο του Θεού η μισή προσευχή ή το ένα τρίτο, και η άλλη να χάνεται στον δρόμο!

Επιμονή και υπομονή χρειάζεται.

Όταν φεύγη ο νούς, να τον επαναφέρης.

Πάλι έφυγε; Πάλι να τον επαναφέρης.


– Γιατί όμως, Γέροντα, δεν μπορώ εύκολα να συγκεντρωθώ;

– Γιατί είσαι ακόμη στο πρώτο στάδιο του αγώνος καί, αν γινόταν αυτό, θα ήταν αφύσικο·

θα ήταν σαν να είχε γεννηθή ένα παιδί με δόντια.

Ο νούς μοιάζει με ένα μικρό πουλαράκι, το οποίο στην αρχή τρέχει για λίγο πίσω από την μάνα του,

αλλά αμέσως ξεχνιέται και τρέχει μακριά· παίζει, τρώει χορταράκια, δοκιμάζει ό,τι βρή,

ώσπου σε μια στιγμή συνέρχεται και βλέπει ότι έχασε την μάνα του.

Τρέχει τότε να την βρή, αλλά σε λίγο και πάλι ξεχνιέται.

Όταν μεγαλώση λίγο, το πιάνουν και το δένουν πίσω από την μάνα του, και έτσι παραμένει κοντά της.


Θέλω να πω ότι και ο νούς στις αρχές είναι φυσιολογικό να φεύγη την ώρα της προσευχής.

Με την επιμονή όμως θα δεθή από τον Θεό και δεν θα Τον αποχωρίζεται· θα θέλη να προσεύχεται συνεχώς.

Ύστερα από αυτό, έρχεται μία τελεία νέκρα· κανένας λογισμός δεν πλησιάζει την ώρα της προσευχής

και ο νούς μένει άδειος από λογισμούς (2). Μετά και από αυτό το στάδιο έρχεται η θεωρία.



ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, ΛΟΓΟΙ ΣΤ’
ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ
ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ
«ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ»
ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2012


(1) Ο Γέροντας συχνά μιλούσε για «συνεργείο προσευχής» και «συνεταιρισμό» για θέματα προσευχής.
(2) Κατάσταση πνευματική κατά την οποία ο άνθρωπος, όταν καθαρθή από τα πάθη, δεν έχει πλέον λογισμούς. Όπως γράφει ο Αββάς Ισαάκ, η ψυχή δέχεται την ειρήνη των λογισμών και από την ειρήνη των λογισμών ανυψώνεται στην καθαρότητα του νού. Από την καθαρότητα δε του νού ο άνθρωπος φθάνει να βλέπη τα μυστήρια του Θεού, φθάνει δηλαδή στην θεωρία. Έχει την αίσθηση του Θεού, απολαμβάνει τον Θεό. (Βλ. Αββά Ισαάκ του Σύρου, Οι Ασκητικοί Λόγοι, Λόγος Θ΄, σ. 38).